Kichwa
Sabiduria Ancestral
Andean Highlands
Kay willayka manarak Kichwa shimipi tiyanchu.
Kaykunapi tiyan
Shimi Yuyaykuna
Kinti
kin.ti
Hummingbird — symbolizes energy, resilience, and spiritual connection in Andean traditions
Nina
ni.na
Fire
Sacha
sa.tʃa
Forest, jungle
Shutu
ʃu.tu
Drop (of water)
Piku
pi.ku
Beak
Mitikunakuy
mi.ti.ku.na.kuj
To flee (reciprocal/collective form)
Rikuchiy Rimay
Kintika mayuman pawarka
KallarikThe hummingbird flew to the river
Ñukapa partita rurashkami kani
KallarikI am doing my part
Animalkunaka manchashpa mitikunakurka
ChawpipakThe animals fled in fear
Tinkishka Willachikuna
Inti Raymi
TraditionInti Raymi kashka hatun raymikunamanta, Inti taytata yupaychashpa.
Awaykuna
CraftAwaykuna kashka ñawpa pachamanta yachay, pachallina, chumbi rurashka.
Kuy
FoodKuyka ñawpa mikunami, raymipi yanushpa mikunchik.
Pawkar Raymi
TraditionPawkar Raymi kashka sisakuna llukshina raymi, ñawpa killapi.
Minka
TraditionMinka kashka tantalla llamkay, aylluta sinchiyachik ruray.
Pachamama
TraditionPachamamaka Allpa Mama, kawsayta kuk, Andes runakunapak.